Jan Van Eyckplein

Het is haast niet te geloven dat het Jan Van Eyckplein in het centrum van Brugge eigenlijk grotendeels aangelegd is op de plaats waar lang water vloeide.

de Nieuwjaarsplaats en de Nieuwjaarsbrug anno 1562
Marcus Gerards – Marcus Gerards – schilderij stadplan anno 1562

Anno 1562 was er van een plein helemaal geen sprake. Er vaarden bootjes richting de waterhallen en terug. De omgeving was wel het economische hart van wat toen de wereldstad Brugge was.

Jan Van Eyckplein 2 - 2018-06-03 at 07-58-19
Jan Van Eyckplein anno 2018
Deze Photochrom van de Stadsbibliotheek, gevestigd in het Tolhuis op het Jan van Eyckplein, maakt deel uit van de “Views of Architecture and Other Sites in Belgium” uit de catalogus van de Detroit Publishing Company (1905) : 'The Library, Bruges, Belgium'. The Detroit Photographic Company werd opgericht als fotografische uitgeversfirma in de late jaren 1890 door zakenman en uitgever William A. Livingstone, jr. uit Detroit en fotograaf en foto-uitgever Edwin H. Husher. Zij verwierven de exclusieve rechten om het Zwitserse Photochrom procédé te gebruiken voor het overzetten van zwart-wit foto's in kleurafbeeldingen en afdrukken te maken aan de hand van de fotolithografie. De naam van de Detroit Photographic Company werd Detroit Publishing Company in 1905. Op de afbeelding zien we links het Pijndershuis en daarnaast de portiekingang met trappen van het Tolhuis op respectievelijk huisnr. 1 en 2 van het plein. Het Tolhuis heeft een puntgevel uit de 15de eeuw en een trapgevel die dateert van de 19de eeuw. Op nr. 3 is een huis met een trapgevel te zien die dateert van 1652. De trapgevel op nr. 4 is 18de-eeuws. In dit pand is een café gevestigd. Op de gevel lezen we het opschrift 'By Jan Pattyn. Estaminet'. Wat verderop, richting Woensdagmarkt, zien we een gevel met o.m. de opschriften 'Fournitures générales pour la construction' en 'Ciment Portland Artificiel'. In dit pand is een zaak van bouwmaterialen gevestigd.
Jan van Eyckplein 1890-1900

Het Jan van Eyckplein is een plein in het centrum van Brugge. Het plein, gelegen aan het begin van de Spiegelrei, werd kort na 1787 aangelegd, toen de zogenaamde Nieuwjaars- of Sint-Jansbrug werd afgebroken en een eerste deel van de Kraanrei werd overwelfd.

Untitled

Vóór de aanleg van het plein lag de Nieuwjaarsbrug in het verlengde van de Wijnzakstraat. Deze brug werd reeds vermeld in 1282 en was aanvankelijk van hout. In 1389 werd ze herbouwd in witte Brabantse steen en versierd met twee gepolychromeerde beelden van de evangelist Sint Jan. In 1444 werd ze herbouwd als drieledige boogbrug met stenen borstwering.

Tot 1844 heette het plein “Academieplaats”, naar de teken- en schildersacademie die er toen in de Poortersloge gevestigd was. De huidige benaming verwijst naar schilder Jan van Eyck, die er in 1856 een marmeren standbeeld naar het ontwerp van Jan Calloigne kreeg. In 1871 werd dit beeld verwijderd, waarna het een eeuw op de Burg heeft gestaan. De inhuldiging van het huidige beeld op hoge arduinen sokkel van 1878, naar het ontwerp van Hendrik Pickery, was de aanleiding voor de restauratie met stadstoelage van verscheidene huizen op dit plein.

In 1847 deed architect Jean Brunon Rudd een voorstel om de Spiegelrei tot aan de Koningsbrug te dempen om zo een omvangrijker rechthoekig plein te creëren en er de nieuwe Stadsschouwburg te bouwen. Dit plan stootte op veel verzet en werd niet uitgevoerd.

De pleinbebouwing weerspiegelt de vroegere commerciële functie. Rond het plein bevinden zich onder andere aan de westzijde de beeldbepalende Poortersloge, en aan de noordzijde het Tolhuis en een aantal panden (nrs. 4, 5, 6, 7) met typerende brede poorten, kelders en houten luiken in top. Aan de zuidzijde grenst het plein aan het Biskajersplein. Nu heeft het Jan van Eyckplein vooral een horeca- en woonfunctie.

Tot aan de Eerste Wereldoorlog was het plein bij de Bruggelingen bekend als Petattenmarkt, omdat er wekelijk een aandappelenmarkt werd gehouden. (bron: Wikipedia)

De tekening dateert van vóór 1818, toen aan de Poortersloge, de toenmalige behuizing van de Academie voor Schone Kunsten, aan de oostkant een vleugel werd toegevoegd. Deze is hier nog niet te zien.
Jan Van Eyckplein vóór 1818

Zoals het hier al meer mijn bedoeling was, had ik het idee om oude foto’s van dit plein in Brugge ‘over te doen’ en ze hier te vergelijken. Zo moeilijk is dat niet want oa Brugge Beeldbank bevat letterlijk honderden foto’s van dit plein.

Foto’s is hier wel geen goed begrip want er zijn ook heel wat tekeningen overgebleven die tonen hoe het vroeger. De academie was er gelegen dus gingen de studenten al eens de deur uit om daar tekeningen te maken. Bovenstaande tekening toont toch een heel ander plein dat wat er nu is.

Links zien we de Spinolarei met een aantal inmiddels verdwenen gevels, rechts de Spiegelrei en op de achtergrond het Jan van Eyckplein en de Academiestraat. Het centrale gebouw, de Poortersloge, wordt afgebeeld in de toestand van 1818. Hier was in de 19de eeuw de Academie gevestigd. In de Rei ligt een binnenschip en een bemande roeiboot, langs de Spiegelrei zit een groentenverkoopster.
Jan van Eyckplein vanaf de Spiegelrei 1818

L1100034 - 2014-01-06 at 11-09-59

Er is veel veranderd. Nogal wiedes want we leven ook helemaal anders dan in 1818. Zelf heb ik bijvoorbeeld nooit geweten dat de brandweer daar gehuisvest was. De plaatselijke bibliotheek kende ik wel. Vooral waar men Snoecks almanak kon vinden. 😉

Op de achtergrond zien we het Jan van Eyckplein en de Poortersloge waar de Academie gehuisvest is. De aanbouw werd gesloopt in de periode 1898-1901. Er is veel volk te zien in het straatbeeld.
Zicht aan de Spiegelrei 1895

De academie heb ik daar nooit geweten (ook al heet de aanpalende straat de Academiestraat) en dat heeft sinds 1895 een metamorfose ondergaan. Nu staat het leeg al mag het van mijn part opnieuw door de academie gebruikt worden.

Vorige eeuw was het plein lang een parkeerplaats en de omliggende straten – vooral de Academiestraat en Spiegelrei/Genthof straten met veel verkeer.

Deze opname werd gemaakt vanaf de Spinolarei. Centraal zien we de Poortersloge. Rechts daarvan situeert zich de Academiestraat. We zien er op de hoek met de Spanjaardstraat het café Poortershof. Bemerk de geparkeerde voertuigen op het plein.
Jan Van Eyckplein 1980

Hopelijk komt dit nooit meere terug. Ondanks het aanbod aan parkeerplaatsen was er altijd plaats te kort. Vreemd eigenlijk want nu zijn er meer auto’s maar toen werd elke parkeerplaats overdag in het centrum effectief in beslag genomen. En dat terwijl Brugge toen toch de reputatie van fietsstad had. Veel gevels vertoonden toen trouwens roetaanslag. Geef mij maar het huidige uiterlijk van het plein. Dat vind ik toch stukken aangenamer.

L1460667 - 2017-08-13 at 07-43-26

Advertenties